Die Witkruisprojek het die wêreld laat kyk. Maar kyk is nie dieselfde as optree nie.
Ek dink baie Afrikaners leef vandag met ’n diepgaande onsekerheid oor hul plek in Suid-Afrika en oor wat die toekoms vir hulle as ’n volk inhou. Dit gaan nie bloot oor politieke ontevredenheid of nostalgie oor ’n verlede wat verby is nie. Dit raak ’n veel meer fundamentele vraag: Is daar nog ’n volhoubare toekoms vir Afrikaners in hul geboorteland? Plaasaanvalle verteenwoordig die uiterste bedreiging vir hierdie lewens-belangrike belange. Dit gaan nie net oor misdaadstatistiek nie, maar oor menselewens, gesinne wat verpletter word en gemeenskappe wat moet wonder of hulle veilig kan voortbestaan. Dit is opvallend hoe maklik die vrese van Afrikaners as politieke retoriek afgemaak word, terwyl die vraag oor hul toekoms selde met dieselfde erns bespreek word. ’n Mens hoef nie met elke Afrikaner se politieke standpunt saam te stem om te erken dat hierdie vraag gegrond is nie. En jy hoef nie Suid-Afrika se geskiedenis te ontken om te erken dat mense wat vandag hier woon, die reg het om oor hul eie toekoms besorg te wees nie. Dit is teen hierdie agtergrond dat die Witkruisprojek in September na Washington, D.C., gegaan het. Drieduisend wit kruise op die National Mall het ’n boodskap uitgedra wat veel verder as Suid-Afrika se grense moes reik. Elke kruis het ’n menslike verhaal verteenwoordig. Saam het hulle die wêreld herinner aan ’n werklikheid wat te dikwels in politieke debatte verlore raak. Die betekenis van die projek lê egter nie bloot in die beeld van duisende kruise in die Amerikaanse hoofstad nie. Dit lê ook in die gesprekke wat daarop gevolg het, insluitend ontmoetings met Amerikaanse regeringsverteenwoordigers en besprekings oor moontlike oplossings vir Suid-Afrika se politieke krisis. Ernst Roets het na ’n ontmoeting met verteenwoordigers van die Withuis beklemtoon dat die gesprek nie net oor dit wat verkeerd geloop het, gegaan het nie, maar ook oor wat daadwerklik daaraan gedoen kan word. Dit is ’n belangrike onderskeid. Om ’n probleem te erken, is een ding.
Om oplossings te vind en dit deur te voer, is iets heeltemal anders. Mark Oppenheimer se bespreking van politieke aanhitsing en geweld raak aan ’n vraag wat nie langer geïgnoreer behoort te word nie: Watter verantwoordelikheid dra politieke leiers vir die taal wat hulle gebruik, en hoe ernstig word die moontlike gevolge daarvan opgeneem? Dr. Martin van Staden se ontleding van rasgebaseerde wetgewing plaas weer die fokus op die regsposisie van minderhede en die vraag of alle Suid-Afrikaners werklik op gelyke behandeling voor die reg kan staatmaak. Hierdie is nie bloot akademiese of politieke verskille nie. Dit raak die veiligheid, regte en toekoms van mense wat in Suid-Afrika woon. Die getuienis van slagoffers en hul families bring ons terug na die werklikheid agter die argumente: mense wat geliefdes verloor het en met die gevolge moet saamleef lank nadat die nuuskameras vertrek het. Daar is rede om hoop te hê dat die Witkruisprojek nuwe aandag en moontlik nuwe druk op Suid-Afrika se politieke leiers kan plaas. Maar ons moet versigtig wees om internasionale belangstelling met sukses te verwar. Die wêreld kan luister sonder om op te tree. Regerings kan verklarings maak sonder dat daar iets op grondvlak verander. Selfs goeie bedoelings waarborg nie resultate nie. Is dit nog betyds? Ek weet nie. Niemand kan eerlik waarborg dat die aandag wat die projek gegenereer het, tot betekenisvolle verandering sal lei nie. Maar dit sal ’n ernstige fout wees om die geleentheid te laat verbygaan sonder om te vra wat nou gedoen moet word. Die verantwoordelikheid rus nie net op Washington, Pretoria of die politieke leiers van Suid-Afrika nie. Afrikaners moet ook self ernstig nadink oor hul toekoms. Ons kan nie ons voortbestaan uitsluitlik afhanklik maak van die bereidwilligheid van ander om ons probleme op te los nie. Ons moet ons gemeenskappe versterk, instellings bou en praktiese maniere vind om verantwoordelikheid vir ons eie toekoms te aanvaar. Dit is ook waarom die gesprek oor selfbeskikking en selfbestuur belangrik is. Orania se strewe na selfbestuur is een voorbeeld van ’n gemeenskap wat probeer om sy toekoms deur eie verantwoordelikheid en institusionele ontwikkeling te vorm. ’n Mens hoef nie elke aspek van Orania se benadering te ondersteun om die groter beginsel ernstig op te neem nie: ’n gemeenskap wat ’n volhoubare toekoms wil hê, moet bereid wees om daaraan te bou. Ek skryf dit as iemand wat Suid-Afrika verlaat het, maar steeds omgee oor wat van die land en my mense word. Om weg te gaan, beteken nie dat jy ophou om om te gee nie. Dit beteken ook nie dat jy die vraag oor die Afrikaner se toekoms kan ignoreer nie. Jesaja 1:17 stel ’n eenvoudige maar veeleisende opdrag: “Leer om goed te doen, soek die reg.” Die wit kruise in Washington het die aandag gevestig op lewens wat verloor is en families wat agtergebly het. Dit is ’n belangrike begin. Maar die uiteindelike maatstaf van die Witkruisprojek sal nie wees hoeveel mense na die kruise gekyk het nie. Dit sal wees of daardie aandag tot verantwoordbaarheid, verandering en ’n veiliger toekoms lei. Die wêreld het gekyk. Nou moet ons sien wat gebeur. Is dit nog betyds? Die antwoord sal nie net in Washington of Pretoria bepaal word nie, maar ook deur wat ons self bereid is om van hier af te doen.
