Die Wynvlieg waai in: Die heilige besem – November 2025

As jy lank genoeg in Orania bly, sien jy gou daar's dinge wat heilig is. Die kerk, die sonkrag, die koffie... en die besem. Nie sommer enige besem nie hoor, dié met 'n stokkie wat al so krom is van gebruik, hy sou 'n standbeeld van sy eie kon kry. Want dis asof die Afrikaner met 'n besem gebore is, nie net vir stof nie, maar vir planne, mense en regerings wat nie reg loop nie. Ons vee met trots, met doel, en altyd met opinie. In Orania is skoonmaak nie 'n seisoenale aktiwiteit nie; dis 'n geloof. Mense verf hul huise met die soort toewyding wat ander vir Sondae hou. Hulle poets stoeplyne reguit genoeg om die NG Kerkklok op trots te maak. En nêrens is hierdie gees sterker nie as op die groen stoep; daardie heilige grond waar politiek, koeksusters en persepsie saamkom. Daar's altyd 'n tannie met 'n besem daar naby. Sy's nie 'n gewone tannie nie; sy's die hoeder van orde, die wag teen wanbalans. Sy vee nie net stof nie, sy vee skuldgevoel. Sy's die rede hoekom jy jou skoene afvee voor jy praat. Toe ek eenkeer sien hoe 'n besoeker per ongeluk 'n modderstreep op die stoep trap, het die besemvrou uit die niet verskyn. Sy't hom aangekyk met daardie sagte, dodelike glimlag wat sê: “Ons hou dinge netjies hier.” En toe vee sy, nie hard nie, maar met die soort oortuiging wat jou eie gewete regskrop. Dis iets besonders, hierdie Orania-besemgees. In Orania vee mense nie net strate nie, hulle vee moedeloosheid uit. Hulle vee oor die siel van die volk, oor die gebreekte stukke hoop, oor die goed wat in ander plekke lankal in die wind vergaan het. Dis maklik om te spot, maar dalk verstaan die besemvrou iets wat ons vergeet het: orde is nie beheer nie, dis hoop met 'n handvatsel. Ons gebruik die besem as simbool van reinheid, maar eintlik is dit net ons manier om vir chaos te sê: jy's nie welkom nie. En miskien is dit hoekom hierdie dorp blink, selfs in die wind en stof van die Noord-Kaap. Ek's Wynvlieg Woltemade. Ek hang bo die groen stoep, kyk neer op die volk se stof en glimlag. Want hier, tussen son en sand, hou mense steeds vas aan die idee dat netheid nie oor mooi lyk gaan nie, dis oor bly-wees met wat jy bou.